Het thema sport en bewegen krijgt binnen deze aanpak een steeds duidelijkere rol, mede dankzij de samenwerking tussen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Beweegalliantie. Daarbij wordt niet uitgegaan van losse activiteiten, maar van de lokale opgave en behoeften van bewoners. Bewegen wordt ingezet als middel om gezondheid te versterken, bewoners met elkaar in contact te brengen en het gevoel te vergroten dat mensen kunnen meedoen in de samenleving.
De waarde van sport en bewegen
Bewegen raakt verschillende aspecten van het dagelijks leven van bewoners en de leefbaarheid van de wijk:
- Gezondheid en preventie: regelmatig bewegen helpt chronische aandoeningen zoals obesitas en diabetes type 2 te voorkomen en vermindert stress, angst en depressie. Het draagt bij aan zowel fysieke als mentale gezondheid.
- Leren en opgroeien: voldoende bewegen ondersteunt de motorische ontwikkeling van kinderen en jongeren. Daarnaast helpt bewegen hen om zich beter te voelen, zich beter te concentreren en meer plezier te hebben op school.
- Meedoen en sociale samenhang: samen bewegen brengt bewoners met elkaar in contact en versterkt gemeenschapsvorming. Laagdrempelig bewegen kan gezondheidsverschillen verkleinen, vooral in wijken met grote gezondheidsachterstanden.
- Veiligheid en weerbaarheid: sport en bewegen bieden jongeren perspectief, structuur en positieve rolmodellen. Daarmee kunnen ze bijdragen aan het versterken van weerbaarheid, het doorbreken van negatieve straatcultuur en het voorkomen van jeugdcriminaliteit en overlast in de wijk.
- Werk en inkomen: een actievere leefstijl kan gezondheidsproblemen verminderen en draagt bij aan duurzame inzetbaarheid, waardoor mensen langer en vitaler kunnen deelnemen aan werk.
- Wonen en leefomgeving: een beweegvriendelijke inrichting van de openbare ruimte stimuleert wandelen, fietsen, buitenspelen en ontmoeten, en draagt bij aan een aantrekkelijke, gezonde en leefbare wijk.
Bewegen structureel verankeren in de wijk
Om bewegen steviger te verankeren in de aanpak van deze wijken worden de NPLV-programmabureaus sinds begin 2024 actief ondersteund door de Beweegalliantie. Deze netwerkorganisatie brengt organisaties, beleidsmakers en lokale initiatieven samen om meer bewegen en sport in het dagelijks leven mogelijk te maken. Dit doet zij door kennis te delen, goede voorbeelden te verspreiden, bestaande initiatieven te versterken, bewonersinitiatieven te stimuleren en bij te dragen aan de ontwikkeling van beleid.
In veel NPLV-wijken wordt inmiddels opgavegericht gewerkt aan een aanpak waarin bewegen een duidelijke plek krijgt binnen het gebiedsplan. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het versterken van bestaande activiteiten, het verbinden van initiatieven uit verschillende domeinen en het ontwikkelen van nieuwe mogelijkheden om bewoners dagelijks meer te laten bewegen.
Bewegen en sport binnen NPLV: waar staan we?
- Inmiddels worden vijftien NPLV-wijken ondersteund bij het versterken van bewegen binnen de gebiedsaanpak: Delft West, Heerlen-Noord, Nieuwegein Centraal, Arnhem Oost, Leeuwarden Oost, Zaandam Oost, Vlaardingen, Amsterdam Nieuw-West, Amsterdam Zuidoost, Utrecht Overvecht, Eindhoven Woensel Zuid, Roosendaal Ring, Dordrecht West, Tilburg NoordWest, Groningen-Noord.
- In vijf wijken wordt momenteel gewerkt aan een lokaal actieplan voor bewegen: Eindhoven Woensel, Roosendaal, Zaandam Oost, Tilburg Noord-West en Delft West.
- In Heerlen-Noord is een aparte beweegparagraaf ontwikkeld binnen het programma.
- Er zijn tien handelingsperspectieven ontwikkeld om programmabureaus te helpen bewegen structureel te verankeren.
- Ook is het Beweegpeloton gestart: een groep gemeenten, provincies en programmabureaus die samen werken aan oplossingen voor een beweegvriendelijker Nederland.
Praktijkvoorbeeld: sociaal beweegplan Heerlen-Noord
In verschillende NPLV-wijken wordt inmiddels concreet gewerkt aan manieren om meer bewoners in beweging te krijgen. Een van de meest sprekende voorbeelden is Heerlen-Noord.
Daar werd in 2025 het eerste sociaal beweegplan van Nederland gepresenteerd. Het plan kwam tot stand in samenwerking tussen de gemeente Heerlen, het sportbedrijf, het programmabureau Heerlen-Noord, maatschappelijke partners en de Beweegalliantie.
Voorheen speelde bewegen nauwelijks een rol in het beleid voor de wijk. Met het sociale beweegplan verandert dat. Bewegen vormt nu een rode draad in de aanpak van gezondheid, leefbaarheid en kansen voor bewoners.
De ervaringen uit Heerlen-Noord zijn inmiddels door de Beweegalliantie vertaald naar een routekaart voor het integraal sociaal beweegplan, waarin de aanpak en lessen uit het proces worden gedeeld. Deze handleiding helpt andere wijken om bewegen ook structureel onderdeel te maken van hun gebiedsaanpak.
Bewegen als katalysator in NPLV-wijken
De ervaringen uit NPLV-wijken laten zien dat bewegen een krachtige toevoeging is aan de gebiedsaanpak. Het versterkt de gezondheid en weerbaarheid van bewoners, brengt mensen met elkaar in contact en verbindt verschillende maatschappelijke opgaven met elkaar.
Juist daardoor groeit de rol van bewegen binnen het NPLV-programma. Niet als bijzaak, maar als een katalysator die helpt om bewoners, initiatieven en beleid in beweging te brengen en zo bij te dragen aan sterkere, leefbare en veerkrachtige wijken.
Meer weten?
Meer over de aanpak van de Beweegalliantie in NPLV-wijken is te vinden op de website van de Beweegalliantie.
