Het idee voor Vitality Clubs is gebaseerd op een succesvol initiatief in Ulft: een groep 65-plussers die meerdere keren per week afspreekt bij een lokale voetbalclub om samen te bewegen. Leiden Academy onderzocht dit initiatief zes jaar lang om erachter te komen hoe dit bijdraagt aan fitter ouder worden.
Deelnemers verbeterden hun fitheid, vergrootten hun sociale kring en maar liefst 77% was na zes jaar nog steeds actief. “De grootste uitdaging bij beweeginitiatieven is vaak om mensen vast te houden”, zegt projectleider Frank Schalkwijk. “Dit format bleek zo succesvol, dat we besloten het op grotere schaal uit te rollen.”
De kracht van het concept
Het succes van Vitality Clubs zit in de eenvoud. De beweegmomenten vinden plaats in de buitenlucht en zonder professionele begeleiding, waardoor structurele kosten ontbreken. Deelnemers sluiten aan met de intentie om fitter te worden, maar blijven vooral vanwege het sociale component. “Doordat er geen professionele begeleiding is, ontstaat een hechte groep met gedeelde verantwoordelijkheid”, zegt Schalkwijk. “Deelnemers drinken koffie na afloop en delen lief en leed. Het is meer een sociale beweging, dan een sportclub.”
Zo start je een Vitality Club
Iedereen kan een Vitality Club starten. Vaak nemen buurtbewoners, fysiotherapeuten, buurtsportcoaches of sportverenigingen het voortouw. Via de website van Vitality Clubs kunnen initiatiefnemers een nieuwe locatie aanmelden en een praktische handleiding raadplegen. “Enthousiaste kartrekkers zijn cruciaal in de opstartfase”, zegt Schalkwijk. “Als een beweeggroep stevig wordt neergezet, is de kans op blijvend succes groter.”
Wanneer een initiatief vanuit bewoners ontstaat, is er vaak al draagvlak. Lastiger is soms het leggen van verbinding met professionals zoals buurtsportcoaches, fysiotherapeuten of de gemeente. Daar ondersteunt Leiden Academy bij. “Professionals spelen een belangrijke rol in de opstartfase om structuur te creëren”, zegt Schalkwijk. “Maar zij moeten niet teveel regie nemen of deelnemers individueel coachen, dan gaat de groep op de professional leunen en is het lastiger om zelfsturend te worden.”
Zelfstandig verder groeien
Professionals begeleiden een beweeggroep gedurende drie tot zes maanden om daarna zelfstandig te functioneren. Gemiddeld is één op de tien deelnemers bereid om een rol als peer-coach op zich te nemen. Bij een groepsgrootte van ongeveer tien mensen ontstaat daardoor voldoende draagkracht om zelfstandig te functioneren. “Sommige groepen werken met vaste peer-coaches, andere laten deelnemers om de beurt een oefening inbrengen”, vertelt Schalkwijk.
Zichtbaarheid in de wijk
De beweegactiviteiten worden georganiseerd op een vaste locatie in de wijk. Sportverenigingen kunnen een waardevolle partner zijn door een accommodatie en materiaal beschikbaar te stellen. Het nadeel is dat de activiteiten dan vaak op een besloten terrein plaatsvinden. “Openbare plekken, zoals een Cruyff Court, zorgen juist voor zichtbaarheid in de wijk”, zegt Schalkwijk. “Potentiële deelnemers komen daardoor sneller in aanraking met de beweeggroep.”
Maatschappelijke waarde van Vitality Clubs
De impact van Vitality Clubs reikt verder dan bewegen alleen. Ze dragen bij aan preventie, revalidatie en participatie. Uit een Social Return On Investment (SROI) analyse blijkt dat iedere euro die wordt geïnvesteerd in Vitality Clubs, een maatschappelijke waarde van 6,20 euro oplevert. De kwaliteit van leven verbetert, de kwetsbaarheid van senioren neemt af en mensen blijven langer actief onderdeel van hun gemeenschap.
Gemeenten en buurtsportcoaches krijgen via Vitality Clubs toegang tot een doelgroep die normaal moeilijk bereikbaar is. Dat biedt kansen voor samenwerking, bijvoorbeeld rond valpreventie of doorverwijzing vanuit de zorg.
Investeren
Veel gemeenten doen een investeringsbijdrage om Vitality Clubs op weg te helpen. De kosten zitten vooral in de uren van professionals die de beweeggroep in het begin begeleiden. Dit kan ook opgelost worden door uren van buurtsportcoaches beschikbaar te stellen. Wijkverpleging of welzijnsorganisaties dragen ook bij door uren te investeren. Zodra de groep op eigen benen staat, kan een Vitality Club kosteloos voortbestaan.
Toekomst
Leiden Academy moedigt inwoners, professionals en gemeenten aan om lokaal nog meer Vitality Clubs op te zetten. Via de website is een uitgebreide handleiding beschikbaar en iedere eerste dinsdag van de maand kunnen geïnteresseerden een online informatiebijeenkomst bijwonen. “Het initiatief moet vanuit de mensen zelf komen”, zegt Schalkwijk. “Wij helpen hen op weg. Onze ambitie is om uiteindelijk in iedere wijk in Nederland een Vitality Club te hebben.”
Succesfactoren van dit praktijkvoorbeeld
- Een professional ondersteunt in de eerste maanden en coacht deelnemers richting een zelfsturende groep.
- Na drie tot zes maanden neemt de groep het stokje over. Juist het ontbreken van professionele begeleiding vergroot het eigenaarschap en de betrokkenheid van deelnemers.
- Doordat de groep zelfstandig doorgaat, zijn er geen structurele kosten.
- Faciliteer ontmoeting, bijvoorbeeld met koffie na afloop. Het sociale contact is de reden dat deelnemers blijven terugkomen.
- Een vast tijdstip en een herkenbare plek maken bewegen onderdeel van de wekelijkse routine.
- Kies de locatie bewust. Sportverenigingen kunnen accommodatie en materialen bieden; openbare sportplekken vergroten de zichtbaarheid en toegankelijkheid voor nieuwe deelnemers.
